Tasarruf yetkisini kısıtlayan şerhler M.K un 1010 md.sinde düzenlenmiştir.Çekişmeli hakların korunmasına ilişkin mahkeme kararları (ihtiyati tedbir,davalıdır şerhi),haciz ,iflas kararı veya konkordata ile verilen süre,aile yurdu kurulması ,mirasçı atanması gibi şerh verilmesi kanunen öngörülen işlemler,maliklerin taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisini kısıtlar.
Bunların dışında İİK 150.md.şerhi, ticaret terk şerhi,ihtiyati haciz,aile konutu şerhi, İİK 28.md. şerhleri de mahiyeti bakımından kısıtlayıcı şerh olarak gösterilebilir.Burada sadece uygulamada sıkça karşılaşılan kısıtlayıcı şerhler incelenecektir.
KISITLAYICI ŞERHLER
1-HACİZ
Haciz,kesinleşmiş bir icra takibinin konusu olan ve belli bir para alacağının ödenmesini sağlamak için,bu yolda talepte bulunan alacaklı lehine,söz konusu alacağı karşılayacak miktar ve değerdeki borçluya ait mal ve haklara,icra dairesi tarafından hukuken el konulmasıdır. Gayrimenkul haczi için,tapuya yazılan yazıda ,alacaklının adı soyadı ve taşınmazın ne miktar için haczedildiği mutlaka belirtilmelidir. Borç miktarı Türk parası ile gösterebileceği gibi,yabancı para ve karşılığı Türk parası gösterilerek de yapılabilir. Yabancı para alacaklar için düzenlenen haciz müzekkeresinde, yabancı paranın cinsi ve borç miktarı ile yabancı paranın hangi tarihteki kurdan Türk parasına çevrilerek Türk Parası üzerinden haciz talebinde bulunulduğunun belirtilmesi gerekir.
Takip talebinde borçluya ait yurt içinden bir tebligat adresi gösterilmesi zorunludur.Adresini değiştiren borçlu yurt içinden yeni bir tebligat adresi bildirmez ve yeni adreside tespit edilmezse ,takip talebine yapılan tebligat borçlunun kendisine yapılmış sayılır.
Ödeme emrindeki süre geçtikten ve borçlu itiraz etmiş ise itirazı kaldırıldıktan sonra alacaklı haciz konulmasını talep edebilir.
Tapuda malik olarak gözükmeyen ,ancak miras yolu ile taşınmaz iktisap eden kişinin henüz adına tescil yapılmamış olsa dahi,kendisine intikal eden payın haczedilmesi mümkündür.
Borçlunun,kendisine intikal eden taşınmazı tescil ettirmekten kaçınması halinde, bu hakları borçlu adına isteme yetkisini alacaklı ,icra dairesinden talep edebilir.Bu talep üzerine icra dairesi, İcra İflas Kanununun 94. md.si gereğince,bu işlemleri yaptırmak üzere alacaklıya yetki belgesi verir.
İcra dairesine haciz konulmasına ilişkin yazı, anında yevmiye defterine kaydedilerek ,tarih, saat ve dakikası yazılmak suretiyle işleme konulur. Haciz işelemine konu yazıda ada-parsel olmaması,borçlunun belirtilmemesiveya borçluya ait taşınmazın tespit edilmediği hallerde ,haciz talebi reddedilir. Taşınmazın haczedilmesi halinde ,iki yıl içinde satışının istenmesi gerekir.İki yıl içinde satış talep edilmezse, haciz düşer. Ancak düşen haczin yenilenmesi mümkündür.
Taşınmaz maliki,haciz işleminden sonrada alacaklının muavfakatı olmaksızın ,taşınmazı her türlü tasarrufa konu edebilir.Ancak ,bu temlik sırasında,yeni hak sahibi,kendi haklarının haczinden sonra geleceğini bilmek ve haczi tüm hukuki sonuçları ile kabul etmek zorundadır.Bu husus ,hacizli taşınmazın satışı esnasında resmi senede yazılır.
6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsili Usulu Hakkında Kanun uyarınca,kamu alacakları için konan haciz,diğer hacizlerden farklı olarak idarenin muavfakatı olmaksızın her türlü tasarrufu engeller.
Taşınmazın üzerinde tedbir,iflas şerhi veya konkordato mehline ilişkin şerh olması halinde, haciz işlenmesi tartışmalıdır.Eğer mahkemece konulan tedbir her türlü ayni ve şahsi hakkın önlenmesine yönelik ise, haczin işlenebilmesi için ,mahkemenin iznine ihtiyaç vardır.Ancak iflas veya konkordato mehlinde,malikin tüm hak ve borçları iflas masasına girdiğinden,bu tür haciz talepleri nedeni gösterilmek suretiyle red edilmektedir.
1580 sayılı Belediye Kanununun 197. md. si gereğince belediyelerin umuma ait akar olmayan açık ve kapalı mahalleri ve ammeye tahsis olunan ve gelir getirmeyen taşınmaz malları üzerine haciz konulamaz.Ancak ,taşınmazın bu koşulları taşıyıp taşımadığının tespiti ve taşınmazın haczine karar verme yetkisi icra dairelerine ait bulunduğundan,böyle bir talep olması halinde belediye taşınmazları üzerine de haciz şerhi işlenebilir.
2-İHTİYATİ HACİZ
İhtiyati haciz ,alacaklının bir para alacağının zamanında ödenmesini güvence altına almak için, borçlunun mallarına geçici el konulmasıdır. İhtiyati haczin,hacizden ayrılan en önemli yanı ,ihtiyati hacizin uygulanabilmesi için,borcun vadesinin gelmemiş olması ,borçlunun belli bir ikametgahının olmaması veya borçlunun malları kaçırmağa hazırlanması yahut kaçması halinde söz konusu olur
İhtiyati haciz,alacaklının devam etmekte olan bir takip veya davasının sonunda alacağının ödenmesini güvence altına almak için, borçlunun mallarına önceden geçici olarak el konulmasıdır. Bu nedenle ihtiyati haczin kesin bir etkisi yoktur.Alacaklı ,haciz kesinleşmeden önce,haczedilen malların satışını isteyemez.Ancak ,ihtiyati haciz kesinleştikten sonra satış istenebilir.
İhtiyati haciz de,taşınmaz tasarrufuna getirilmiş bir kısıtlama olmakla birlikte ,tasarrufu engelleyici değildir.
3-TİCARETİ TERK ŞERHİ
İİK nun 44. md. si uyarınca ticareti terk eden tacir 15 gün içinde keyfiyeti , bulunduğu ticaret siciline bildirmeye ve bütün aktif ve pasifi ile alacaklıların isim ve adreslerini gösteren bir mal beyanında bulunmaya mecburdur. Ticareti terk ilanından sonra icra dairesi bu durumu tapu siciline bildirir. Ticareti terk eden tacir mal beyanının verilmesinden itibaren 2 ay süreyle haczi kabil malları üzerinde tasarrufta bulunamaz.
İcra Müdürlüğünce yapılan bildirimden sonra talep yevmiyeye alınarak kütüğün şerhler hanesine- ticaret terk şerhi- olarak kaydedilir.Bu şerhten itibaren 2 ay süreyle bu taşınmaz üzerinde ayni ve şahsi hak tesisi yasaklanmıştır.
